Tags

Met het bovenstaande citaat werd de aankondiging geplaatst van het meest recente project binnen de Ninoofse erfgoedraad. De projectgroep ‘Klinkend erfgoed’ ging in 2018 van start met de inventarisatie van de Ninoofse klokken.

Nederhasselt (5)opmeting R&J

Op de startvergadering van de lokale themagroep ‘Erfgoeddag 2016’ werd binnen het thema ‘Rituelen’ een voorstel gelanceerd om rond klokken te werken. Als snel werden er ‘klinkende’ titels bedacht zoals ‘Ninoofse klokken in de kijker, ‘Klokke(n) Ninof’ of ‘Geheimen van/in de Ninoofse torens’, etc. Aansluitend op het subthema ‘Kermissen’ en onder de slogan ‘Geen ker(k)mis zonder kerk, iedere kerk haar klok…’ zat de lancering van het project er aan te komen via de minitentoonstelling ‘Luiden kerkklokken morgen nog?’ met foto’s van de kerken vroeger en nu, gekoppeld aan een lezing door een lokaal geschiedkundige, een organist en een beiaardier. Uiteindelijk werd het voorstel voor de Erfgoeddag 2016 jammer genoeg niet weerhouden.

De wijzigingen in het kerkelijk en parochiaal landschap motiveerden ons echter om het idee niet los te laten. De stuurgroep van de Erfgoedraad besliste in februari 2016 om het voorstel te kaderen binnen de activiteiten van de themagroep ‘Religieus erfgoed’. Die beslissing is in juni 2017 goedgekeurd door de leden van de algemene vergadering. Ter gelegenheid van Open Monumentendag 2017 kwam het uitgestelde lanceringmoment eindelijk aan bod. Dankzij die aankondiging hebben zich vier nieuwe kandidaat-erfgoedmedewerkers aangeboden. Op 16 oktober 2017 volgde de effectieve oprichting van de projectgroep ‘Klinkend erfgoed’.

Het spoor van ‘brede erfgoedzorg’

De gesprekken in de projectgroep werden gevoerd met als achtergrond de inmiddels nieuwe indeling van de geloofsgemeenschappen en met kennisname van het kerkenbeleidsplan. Hieruit blijkt dat binnen de geleidelijke implementatie van het kerkenbeleidsplan op termijn een aantal Ninoofse kerken een neven- of herbestemming zullen krijgen. Vaststellende dat er snel twee Ninoofse kerken werden onttrokken aan de eredienst heeft de stuurgroep van de erfgoedraad beslist om ook de orgels op te nemen in het project. Met deze verruimde doelstelling zou de projectgroep aan de slag gaan: de doelstellingen verdiepen, stakeholders contacteren, dromen over toekomstperspectieven en gefaseerd effectieve acties voorstellen en ondernemen.

Steunen op een verruimd draagvlak

De samenstelling van de projectgroep varieerde zowel in aantal als naar interesse en specialisatie. Op de eerste overlegmomenten waren een tiental vrijwilligers aanwezig. Vijf vrijwilligers zijn effectief van start gegaan met de inventarisatie van het klinkend erfgoed: Joris Bellemans, Walter Bellemans, Philippe Meyer, André Raes en Rita Scheerlinck.

Van bij de start zijn samenwerkingsinitiatieven en mogelijke partners vermeld: het stadsbestuur, de kerkfabrieken, de dorpsgemeenschappen, het CRKC, Kadoc, andere archiefhouders, lokale (ex)klokkenluiders, organisten, beiaardiers en of/ hun familieleden, de lokale scholen, klokkenverenigingen in Roeselare en Leuven, Het Orgel in Vlaanderen, etc.

Zoeken in een hooiberg en torenhoge ervaringen

De hoofddoelstelling indachtig werd in de fasering en concrete planning gestart bij de verkenning van het kerkenbeleidsplan van Ninove. Aansluitend zijn volgorde van kerkbezoeken onderzocht en afspraken gemaakt met de lokale kerkfabrieken. Omdat het centraal kerkbestuur in onze planning meer concrete betrokkenheid wenste, werden kerkbezoeken met lokale kerkfabrieken afgelast en een nieuwe planning opgesteld. In de lente van 2018 startte het speurwerk naar historische informatie via het stads- en rijksarchief. Dit uiterst boeiend werk werd weliswaar ervaren als ‘zoeken naar een speld in een hooiberg’.

Na toevallige kennisname van een ‘bestaand’ inventarisatiesjabloon informeerden de projectgroep zich nader bij Dimitri Stevens van het CRKC. Ter gelegenheid van een boekvoorstelling in Herent was er een vlotte kennismaking met prof. em. Jef Teugels, specialist inzake inventarisatie van klokken en lid van Campanae Lovanienses. Er waren ook contacten met Het orgel in Vlaanderen. De groeiende behoefte naar meer achtergrond over vakkundige torenbezoeken en efficiënte inventarisatie leidde tot de organisatie van een officieel informatiemoment. Op 1 juni 2018 vond een demonstratiesessie plaats met medewerking van prof. em. Jef Teugels (Campanae Lovanienses), Dimitri Stevens (CRKC) en Geert Scheirlinckx (Monumentenwacht Oost-Vlaanderen). Zowel de projectgroep ‘Klinkend erfgoed’ als een paar vrijwilligers van andere projecten ‘Religieus erfgoed’ ontvingen praktische aandachtspunten, noodzakelijke veiligheidsvoorschriften, tips over correcte metingen en geluidsopnames, info over het bijhorend materiaal, informatie over geschiedenis van klokken en een aanzet over de lokale klokken. Aansluitend werden met het centraal kerkbestuur en de lokale kerkfabrieken nieuwe afspraken voor de kerkbezoeken.

Verbindingskracht van auditieve bruggen tussen heden en verleden

Tijdens de torenbezoeken kwamen de leden van de projectgroep al tot gevarieerde vaststellingen. Vol bewondering stelden zij vragen als: hoe hebben dorpsbewoners dit gerealiseerd? Wie heeft deze klok gegoten? Hoe lang hangt deze klok op deze plek ? Om welke redenen heeft deze klok geluid, gebeierd, geklept? Wie was hier ooit klokkenluider? Gelijktijdig werd gemeten, gelezen, gefotografeerd, genoteerd en niet in het minst genoten van de samenwerking op ‘hoog’ niveau.

Gelijklopende vragen ontstonden bij de observaties van en notities over grote en kleine orgels maar evenzeer vragen bij het geluid van de sacristieklok, de gong, de altaarschel, het berechtingspel en de ratel. Alle religieus klinkend erfgoed draagt a.h.w. diezelfde verbindende kracht in zich. Veel vragen zullen niet worden opgelost gedurende ons inventarisatieproces maar verwondering groeit samen met de behoefte om te waarderen, te restaureren, te conserveren, of indien aangewezen te herbestemmen, en sowieso te ontsluiten van al datgene wat de groep inventariseert. Momenteel is de projectgroep halverwege de kerkbezoekronde.

Welluidend verleden en de wenkende toekomst

De Ninoofse projectgroep ‘Klinkend erfgoed’ ambieert op korte termijn het verhaal van het religieus klinkend erfgoed zowel in boekvorm als digitaal te ontsluiten. Het hoopt op een gedegen samenwerking met het CRKC, de Erfgoedcel Denderland, het centraal kerkbestuur en de stedelijke diensten cultuur en toerisme/VVV. Tegelijkertijd zullen naar de verdere toekomst beleefbare ontsluitingsmogelijkheden worden onderzocht, akoestische aspecten inbegrepen. Tevens wensen wij de burgers te stimuleren om te helpen in de zorg voor dit bijzonder erfgoed . De algemene vergadering van de erfgoedraad vraagt via haar ambitienota ‘Brede Ninoofse erfgoedzorg’ aan de toekomstige beleidsmakers aandacht voor de ondersteuning van het project ‘Klinkend erfgoed’. Hopelijk zal Ninove in 2020 een lokale bijdrage kunnen leveren gedurende het Europees jaar van het ‘Klinkend erfgoed’.

Voor meer info: scheerlinckrita@hotmail.com

Tekst: Rita Scheerlinck, projectgroep Klinkend Erfgoed Ninove
Advertenties