Piet De Baere

De dodenwake van de heilige Cecilia

Sinds september 2017 is in de noordelijke pandgang van de Spermalieabdij in Brugge “De dodenwake van de Heilige Cecilia”, geschilderd in 1880 door Juliaan De Vriendt, te bewonderen.

H.Cecilia-Juliaan-090922_DEVRIENDT_183B

In een Romeinse patriciërswoning ligt het lichaam van de heilige Cecilia, in een sierlijk gedrapeerd kleed, op een draagbaar uitgestrekt. Naast haar ligt een palmtak, zinnebeeld van het martelaarschap. Haar hoofd is omringd door bloemen en ook aan het handvat van de draagbaar hangt een bloemenkrans. Paus Urbanus zit diep ingetogen te bidden terwijl hij naar de heilige Cecilia kijkt. In het raam op de achtergrond bidden en zingen, wachten en waken de vijftien engelen, die de wierook over Cecilia uitspreiden en haar bloemen toewerpen. Het interieur is donker gehouden. Het licht valt alleen op het lichaam van Cecilia, op de paus en op de engelen.

Het is een vrij groot werk, geschilderd op een geparketteerd mahoniehouten paneel (1m50 bij 2m), en gekaderd in de oorspronkelijke lijst. Onderaan rechts is het gesigneerd.  Het is het eerste schilderij waarmee Juliaan De Vriendt internationale faam verwierf. Dit schilderij werd in 1880 voor het eerst tentoongesteld op de ‘Historische tentoonstelling van Belgische Kunst’ te Brussel. Daarna was het nog te zien in Antwerpen, Gent, Keulen, Parijs, Berlijn, Stuttgart en Sint-Petersburg.

Cecilia van Rome, patrones van de muziek

De heilige Cecilia, maagd en martelares, werd geboren te Rome rond 200 na Christus en is overleden op 22 november 230. Ze werd begraven in de basiliek Santa Cecilia in Trastevere, Rome. Volgens de legende duurde haar doodstrijd 3 dagen en 3 nachten, nadat haar keel was overgesneden in een poging om haar te onthoofden. Zij was volgens de overlevering gewoon God te loven met zang en muziek en wordt daarom vereerd als de patrones van zangers, fanfares, musici en instrumentenbouwers. Haar feestdag wordt door veel musici en koorzangers gevierd rond 22 november. Bekend is het mooie Vlaamse lied “Ik zag Cecilia komen met bloemen in haar hand”. Andere composities zijn o.a.: Händels “Ode for St. Cecilia’s day” (1739), Gounods “Messe à Ste Cécile” (1882).

In 1916, tijdens WO I, stichtte Lodewijk De Vocht het Antwerpse koor “Chorale Caecilia”, dat een grote rol speelde in het Vlaamse koorleven.

Juliaan De Vriendt

Juliaan De Vriendt (1842-1935) was een telg uit een kunstenaarsfamilie. Hij volgde les aan de academies van Gent en Antwerpen en is vooral bekend om zijn historische en religieuze voorstellingen.

Juliaan De Vriendt ca.  1880

J. De Vriendt, Petrus beweent zijn ontrouw aan Jezus, aquarel, 1882 – Foto: CRKC

Samen met zijn broer Albrecht De Vriendt (1843-1900) reisde hij in 1880 naar Italië. Ze trokken ook naar Palestina, Syrië en Egypte. Deze studiereis heeft een grote invloed gehad op het werk van de twee broers. Uit die periode dateren aquarellen met een impressionistische toets, die een oriëntaalse sfeer ademen.

Als kunstschilder trad Juliaan voor het eerst naar voor in 1864 met het werk “Magdalena door de engelen begraven”. Andere bekende werken zijn o.a. “De H. Elisabeth verstoten door de inwoners van Eisenach”, “De laatste dagen van O.L. Vrouw te Jerusalem”, “De opwekking van de dochter van Jaïrus”, “Kerstlied”, “Piëta” en talloze portretten.

 In 1894 werd hij professor aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Antwerpen. In 1900 volgde hij zijn broer Albrecht (1843-1900) op als bestuurder van de Koninklijke Academie van Antwerpen, welke functie hij tot 1924 bleef waarnemen. Enkele van zijn belangrijkste leerlingen waren Isidoor Opsomer, Walter Vaes en Joe English.

In 1914 werd hij verkozen tot Voorzitter van de Koninklijke Academie van België, een functie die hij zou blijven uitoefenen tot aan zijn dood in 1935.

De Bruggelingen en toeristen kunnen nog een meesterwerk bewonderen van de gebroeders De Vriendt, namelijk de muurschilderingen van de “Gotische Zaal” in het Stadhuis op de Burg. Albrecht maakte het ontwerp en leidde tijdelijk de uitvoering van dit meesterwerk. Toen hij vroegtijdig overleed nam Juliaan de afwerking ervan over. Hun beider portretten alsook deze van de zonen en de dochter van Juliaan staan rechts in het tafereel van “De inhuldiging van het Nieuwe Zwin.

triomfantelijke terugkeer na de Slag van de Gulden Sporen

J. De Vriendt / copyright De Musea Brugge-Sint-Janshospitaal www.lukasweb.be – Art in Flanders vzw,
photo Lukas – Art in Flanders VZW, foto Hugo Maertens

Er bevinden zich eveneens werken van Juliaan in de Senaat, het oude Justitiepaleis van Antwerpen, Koninklijke Musea van Schone Kunsten te Antwerpen, Brussel, Luik, Barcelona enz.

Van de gasthuiszusters in Ukkel naar vzw De Kade in Brugge

De oorspronkelijke eigenaar van “De Wake” was priester Emmanuel De Vriendt, de oudste zoon van Juliaan en broer van schilder Samuel De Vriendt. Hij schonk het schilderij, samen met een hele reeks andere werken van Juliaan, aan de gasthuiszusters-augustinessen van Leuven toen hij er aalmoezenier was en hij in hun klooster verbleef te Ukkel. De zusters hadden in 2017 door omstandigheden geen plaats meer voor de werken en vroegen het Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur om hulp bij de herbestemming. Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen toonde interesse voor de oriëntaalse aquarellen. Negen schilderijen werden door het CRKC in bewaring genomen in afwachting van herbestemming.

Met het positief advies van Annemie Van Dyck van het CRKC en de heer Francis De Becker van het Aartsbisdom Mechelen-Brussel werd het schilderij door de gasthuiszusters van Leuven geschonken aan de vzw De Kade, op suggestie van de familie De Vriendt. De Kade is gevestigd in de voormalige cisterciënzerinnenabdij Spermalie, waar de congregatie van de Zusters van de Kindsheid van Maria ter Spermalie in de laatste decennia van de 19de eeuw en de eerste helft van de 20ste eeuw tot grote bloei kwam. Het schilderij kreeg er een plaats in de pandgang. In de abdijkerk van Spermalie is bovendien ook een zeer meditatieve kruisweg (1936) van kunstschilder Samuel De Vriendt, zoon van Juliaan, te bewonderen.

DSC_0036

Advertenties