Op de zolder van de Sint-Niklaaskerk in Gent liggen twee zandstenen broden waarvan gezegd wordt dat ze overgekomen zijn uit de Sint-Veerlekerk van diezelfde stad. Naar het ontstaan van de broden blijft het tot op vandaag gissen. Ze zijn uiteraard wel te associëren met de Veerleverering en de gelijknamige kerk aan het Gravensteen.

POV.0171.0444_01

Zandstenen broden, Sint-Niklaaskerk Gent

De heilige

Informatie over Veerle of Faraïldis is eerder beperkt. Ze is de patrones van onder meer Gent en van de kleine dieren en wordt aanbeden voor huiselijke vrede. Haar feestdag vindt plaats op 4 januari.

Volgens de legende werd Veerle uitgehuwelijkt aan een zekere Guido. Maar omdat de jonge vrouw haar leven aan God wijdde en dus maagd wou blijven, bleef het koppel kinderloos. Guido duldde dit niet langer en werd gewelddadig. Desondanks bleef Veerle een trouwe echtgenote en verzorgde hem tot aan zijn dood. Nadien leefde ze in eenvoud, boete en gebed. De legende verhaalt verder hoe Veerle op een dag bij een rijke vrouw aanklopte en om brood bedelde. De vrouw zei dat ze zeker geen brood in huis had, en moest dat zo zijn dan mocht dat brood ter plekke in steen veranderen. En dat gebeurde. Vanaf toen veranderde elk brood dat de vrouw in haar bezit kreeg in steen. Uiteindelijk overleed ze de hongerdood. Later zouden volksverhalen in datzelfde genre ontstaan, waarbij de rijke vrouw bij God en Veerle wenste dat de broden in stenen zouden veranderen. Bidplaatsen voor Sint-Veerle schoten in verschillende streken als paddenstoelen uit de grond.

93884887aa43620308870395e2c2851095c490f8689539789d455ff4b0b50d04kopie

Wapenschild van het gebuurte van het Sint-Veerleplein te Gent, STAM

De cultus

Naar het ontstaan van de Sint-Veerlecultus in Gent is het vooralsnog gissen. Vermoedelijk werden haar relieken in het midden van de 8ste eeuw van Rome naar de Sint-Baafsabdij overgebracht, in opdracht van de toenmalige abt Egilfried. Na de invallen van de Noormannen in de 9de eeuw, vluchtten de monniken met hun hebben en houden naar Noord-Frankrijk, waar ze zeker een halve eeuw verbleven. De abdij was ondertussen volledig verwoest, waardoor teruggekeerde religieuzen ervoor kozen de relieken onder te brengen in het Gravensteen. In 939 gebeurde de officiële overhandiging. Er ontplooide zich een cultus, wat resulteerde in de bouw van een kerk.

Ghent_in_the_10th_century

Gent in de 10de eeuw met aan de rechterkant het Gravensteen, uit: Moke, Henri Guillaume, Geïllustreerde geschiedenis van België, 1880, p. 89.

De kerk

Al van bij de reliekoverhandiging werd een privékapel binnen de muren van het Gravensteen opgericht. Na een hevige brand in 1160 moest men tot heropbouw overgaan. Dat gebeurde tussen 1212 en 1216  in de toen gangbare romaanse bouwstijl. Vermoedelijk ontstond toen ook het Sint-Veerlekapittel dat eeuwenlang een bevoorrechte positie in de stad innam. Tijdens deze overgang ontstond ook de Sint-Veerleparochie.

gent-kerkvanst-pharac3aflde1

Sint-Veerlekerk in 1534, Zwarte Doos Gent

Na de Beeldenstormen werd de kerk onder het Calvinistisch bewind in 1578 grotendeels vernield. De plaats waar de restanten waren bewaard, werd in functie van de steeds aangroeiende stadsbevolking in 1581 als bouwgrond verkocht. De kerk werd tussen 1585 en 1595 wel heropgebouwd maar met een andere oriëntatie, in het transept van het oorspronkelijk gebouw. De grote Sint-Veerleparochie was nooit erkend als echte stadsparochie en werd door de Sint-Niklaasparochie geïncorporeerd. Het kapittel kreeg ook concurrentie van de Sint-Janskerk (de huidige Sint-Baafskathedraal), vanaf 1559 trouwens de zetel van het nieuwe bisdom Gent. Uiteindelijk werd het kapittel in de eerste helft van de 17de eeuw in de Sint-Niklaaskerk ondergebracht en nam de kerk een deel van de kerkschat over. Vermoedelijk kwamen de stenen broden toen in de collectie van de Sint-Niklaaskerk terecht.

gent-veerleplein-1641

Sint-Veerleplein in 1641, Zwarte Doos Gent

 

Advertenties