Tags

,

Op dinsdag 31 oktober 2017 wordt de 500ste Hervormingsdag gevierd. Het is die dag precies 500 jaar geleden dat Maarten Luther zijn 95 stellingen tegen de aflatenhandel publiceerde. Hoewel de Reformatie breder is dan de figuur van Luther, wordt deze datum vaak als startpunt genomen.

blok_Luther_iconisch_portret.jpg.1600x99999_q85

Maarten Luther (1483-1546) (Foto: Museum Catharijneconvent)

Protestants-evangelisch erfgoed in Vlaanderen

Het protestants-evangelisch erfgoed is divers erfgoed. In 2013 maakte het CRKC een nulmeting op van het protestants-evangelisch erfgoed in Vlaanderen. Er bevonden zich toen 42 erkende protestants-evangelische gemeentes in Vlaanderen: 13 in de provincie Antwerpen, 11 in de provincie West-Vlaanderen, 9 in de provincie Oost-Vlaanderen, 5 in de provincie Vlaams-Brabant en 4 in de provincie Limburg. Anno 2017 is het aantal erkende protestants-evangelische geloofsgemeenschappen in Vlaanderen gestegen naar 49.

Toch maakt het aantal erkende protestants-evangelische geloofsgemeenschappen maar een deel uit van het werkelijk aantal geloofsgemeenschappen. Op de website van  de Administratieve Raad van de Protestants-Evangelische Eredienst (ARPEE), het representatief orgaan van de protestants-evangelische eredienst bij de overheid, worden meer dan 750 protestants-evangelische gemeentes vermeld.

Het protestants-evangelisch erfgoed omvat zowel onroerend, roerend als immaterieel erfgoed. Een aantal protestants-evangelische kerken staat op de lijst van onroerend erfgoed of is beschermd als monument. Een mooi voorbeeld daarvan is de Protestantse Kerk van Horebeke, daterend uit de 18de eeuw of de Antwerpse protestantse kerk ‘De Brabantse Olijfberg’, gevestigd in een voormalig klooster van de Zusters Annonciaden. Ook bevinden er zich in protestantse kerken vaak orgels die gebruikt worden voor het begeleiden van de samenzang.

lwstr2015

Protestantse Kerk ‘De Brabantse Olijfberg’ in Antwerpen

De protestants-evangelische traditie bevat veel immateriële elementen. Zo staat de prediking centraal in de erediensten. In het protestantisme is het aantal sacramenten tot twee teruggebracht: doop en avondmaal. Het roerend erfgoed dat in protestants-evangelische kerken wordt aangetroffen staat dan ook in verband met deze sacramenten. Het gaat dan om avondmaalsgerei zoals avondmaalsbekers of het avondmaalskleed of doopgerei zoals de doopvont. In sommige evangelische en pinksterkerken gebeurt de doop op volwassen leeftijd. Indien het doopritueel zich in het kerkgebouw voltrekt, bevindt er zich meestal een doopbad.

62. avondmaalsstel 2

Avondmaalsstel (Foto: Marco Blokhuis)

Op het vlak van archief documentair erfgoed vinden we geboorte-, huwelijks- en overlijdensprentjes met Bijbelteksten terug. Daarnaast is er een belangrijke plaats weggelegd voor drukwerk zoals brochures.

Erfgoedzorg

Protestants-evangelische kerkbesturen kunnen voor advies en begeleiding bij de zorg voor het hun toevertrouwde erfgoed terecht bij een netwerk van professionele erfgoedzorgers. Op het vlak van archief en documentair erfgoed is het aanspreekpunt Evadoc, het Protestants-Evangelisch Archief- en Documentatiecentrum. De door Evadoc verzamelde en beheerde collectie is raadpleegbaar in de leeszaal van KADOC-KU Leuven.

PARCUM, het nieuwe dialoogmuseum voor religie, kunst en cultuur, zal ook mogelijkheden bieden om het protestants-evangelisch erfgoed te valoriseren en te duiden in een meervoudige context. Op het vlak van onroerend en roerend erfgoed kunnen de protestants-evangelische kerkbesturen terecht bij het Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur (CRKC), het expertisecentrum voor religieus erfgoed gelinkt aan PARCUM. Zo ontwikkelde het CRKC in samenwerking met het Nederlandse Museum Catharijneconvent de gratis Handleiding voor het opstellen van een kerkinventaris voor protestantse kerken in Nederland en Vlaanderen.

page_1

Activiteiten in het kader van het Lutherjaar

In het kader van het Lutherjaar vinden er heel wat interessante activiteiten plaats. Enkele blikvangers:

Tot en met 28 januari kan je naar de tentoonstelling ‘Luther‘ in het Museum Catharijneconvent in Utrecht. Museum Catharijneconvent gaat met deze tentoonstelling op zoek naar de onbekende man achter de icoon van 500 jaar Reformatie.

De gratis tentoonstelling ‘Lutherse lente in Antwerpen’ laat middels 10 panelen zien hoe vanuit het Augustijnerklooster te Antwerpen (de huidige Sint -Andrieskerk) Luthers gedachten snel ingang vonden onder de bevolking en de stad in vuur en vlam zetten. De repressie was ongekend en smoorde de nieuwe uitlopers van het christendom in de metropool in de knop.

luthertentoonstelling_logo-212x300

Ook in Antwerpen organiseert het Universitair Centrum Sint-Ignatius (UCSIA) een lezingreeks over Luther. Er wordt op academisch niveau onderzocht hoe het mogelijk was dat de ‘zaak Luther’ zulke enorme weerklank kreeg. De rol van de (toenmalige) moderne media komt aan bod, alsmede de repercussies die Luthers optreden heeft gehad voor de Joodse inwoners van Europa.

Bronnen

Atlas van het religieus erfgoed in Vlaanderen, Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur, 2014, pp. 117-127

PRINS, A. ‘Luther in de Lage Landen. Protestants-evangelisch erfgoed voor dummies’ in: FARO. Tijdschrift over cultureel erfgoed. 2017, X,pp. 24-30.

http://www.evadoc.be (geraadpleegd op 27/10/2017)

http://arpee.be/ (geraadpleegd op 27/10/2017)

https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/43804 (geraadpleegd op 27/10/2017)

https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/43796 (geraadpleegd op 27/10/2017)

https://www.canvas.be/wereldbeeld/wat-wordt-er-gevierd-op-hervormingsdag (geraadpleegd op 27/10/2017)

Advertenties