Tags

,

In de tentoonstelling Met zorg omringd. 20 jaar CRKC zijn drie gouden priestergewaden te zien. Ze maken deel uit van een groot pontificaal parament dat bewaard wordt door het CRKC, en dat bestaat uit een kazuifel, twee dalmatieken en tunieken, een knievelum en maar liefst zeven koorkappen, en alle toebehoren zoals stola’s en manipels. Gouden paramenten van deze omvang werden gedragen met de grote christelijke feesten, met name Kerstmis en Pasen.

DSC_5597

Koorkap – © Bea Borgers en Mirjam Devriendt

Het is heel uitzonderlijk dat er zoveel over een parament gekend is. De oorspronkelijke eigenaars, de Brusselse Paters van het Allerheiligste Sacrament, hebben er veel over opgezocht én gevonden in hun archieven. Het gewaad werd besteld door gravin de Bylandt bij de Zusters Franciscanessen Missionarissen van Maria te Brussel, een nog vrij jonge congregatie op dat ogenblik, gesticht in 1877 en definitief erkend in 1884. Zowel de uitvoerders als de begunstigde lagen al vast, volgens een document dat gedateerd is op 30 januari 1903. Hiervoor was de prijs van 16.000 Belgische frank overeengekomen, een klein fortuin voor die tijd. Gewone arbeiders verdienden toen zo’n 15 à 20 frank per week!

Alleen al het gouden weefsel kostte rond de 300 frank per meter. Het mooie borduurwerk was bovendien heel arbeidsintensief en vergde een gedegen opleiding. Een van de voornaamste borduursters zou moeder-overste Marie Valeriana geweest zijn, die in 1906 naar China is vertrokken. De borduurtechnieken zijn gevarieerd: van vlak zijdeborduurwerk in diverse steken, tot minuscule petit point (kleine kruissteek) voor de gezichten en handen van de figuren, en ornamenteel goudborduurwerk met kleine pailletten. Zelfs de galons, die de gewaden omzomen, zijn volledig met de hand geborduurd.

IMG_6195

Voorstellingen

Op het gehele gewaad staan niet minder dan 69 personages. Er zijn vermoedens dat de paters destijds betrokken werden bij de uitvoering, meer bepaald bij de weergave van de verschillende figuren. Hoe een heilige wordt afgebeeld is immers niet vrijblijvend.  Toch wijken verschillende figuren, vooral qua lichaamsbouw en leeftijd nogal wat af van de gangbare canon. Veel voorstellingen verwijzen naar het Heilig Sacrament zelf.

Op de kazuifel sluit het Laatste Avondmaal direct aan bij de devotie van de congregatie voor het sacrament. Eronder staat een engel met het wapen van de congregatie: een monstrans op een gekroonde baldakijn van hermelijn. Vooraan staat de aartsengel Michael.

De belangrijkste koorkap, die van de celebrant, weegt zeven kilo en is bijkomend versierd met koningskronen en Franse lelies. Op het koorkapschild staat een bijzondere voorstelling van het Lam Gods aanbeden door heiligen met diverse kronen: het gaat om de 24 ouderlingen, die de hele Kerk voorstellen. Op de voorzijde vinden we koninklijke figuren: Melchisedech, koning van Salem (het oude Jeruzalem) en koning David.

Op de koorkappen voor de twee assistenten staan de heilige Jozef, en de Onbevlekte Ontvangenis.

Vier andere koorkappen hebben op het schild eucharistische symbolen, zoals de pelikaan, een hostiedragende kelk, het Lam Gods en een monstrans. Ook de korenaren in de grote bloemenvazen op de voorzijde.

Vooraan op de koorkappen zijn ook verschillende heiligen afgebeeld. Naast Petrus en Paulus is er Thomas van Aquino (met hostiedragende kelk), Juliana van Cornillon of van Luik, afgebeeld met een monstrans; zij was samen met de heilige Eva, die op een van de dalmatieken staat, een voorvechtster voor een feestdag ter ere van het Heilig Sacrament. Carolus Borromeus en de heilige Norbertus, eveneens met een monstrans en met de regel van Augustinus in de hand.

Op een koorkap staat naast de heilige Lodewijk, koning van Frankrijk, ook de heilige Lydia, die volgens de overlevering chronisch ziek was en lange tijd uitsluitend van de communie geleefd zou hebben.

De voorstelling van de heilige Lydia wijkt behoorlijk af. Dit is duidelijk een portret van een dame met een eigentijds opgestoken kapsel van de vroege twintigste eeuw. Lydia Philippine Marie Josephe Ghislaine van Bylandt, overleed onverwacht in 1902, slechts 29 jaar oud en nog kinderloos. De gravin van Bylandt, schenkster van het gewaad, liet haar enige dochter op deze manier vereeuwigen op het gewaad.

IMG_7716

Lydia de Bylandt als de heilige Lydia

De dalmatieken en tunieken tonen een keur aan diverse heiligen. Franciscaanse heiligen, in verband te brengen met de congregatie die het gewaad maakte, zijn bijvoorbeeld Paschalis Baylon en uiteraard Franciscus en Clara van Assisi.

Heel wat andere heiligen worden geassocieerd met de aanbidding van het sacrament. Tarsicius van Rome was een Romeinse martelaar, betrapt toen hij de communie naar gelovigen bracht; de hostie werd wonderbaarlijk in zijn borst verborgen. Imelda, die hevig verlangde naar de communie maar te jong was, tot een hostie wonderbaarlijk naar haar toe kwam zweven. Eva van Saint-Martin ofte Eva van Luik, die zich samen met de heilige Juliana inzette voor het invoeren van het feest van het Heilig Sacrament, was pas in 1902 heilig verklaard.

IMG_2810

Dalmatiek met de heiligen Eva en Imelda

Dan zijn er nog de heiligen gelieerd aan de paters zelf. Petrus Julianus Eymard was de stichter van de congregatie, maar ook zijn patroonheiligen Petrus en Julianus worden afgebeeld, dit keer op de stola.

IMG_2811

Antonius van Padua en Benedictus Labre, patroon van armen en daklozen

Op het schoudervelum staan twee reeksen wapenschilden die het hele parament situeren in tijd en ruimte. De wapens van Brussel (Sint-Michiel) en van België flankeren het wapen van de maaksters, de Franciscanessen Missionarissen van Maria. Het wapen van de congregatie van de Paters van het Allerheiligste Sacrament wordt geflankeerd door het wapen van paus Pius X (paus vanaf 1903) en van kardinaal Petrus Lambertus Goossens, overleden in januari 1906.

IMG_2772

Meer weten?

In onze publicatie Kerkelijk textiel in Vlaanderen en Brussel in de 19de en 20ste eeuw kom je meer te weten over het religieuze textiel.

De blog Paramentica bundelt heel veel informatie en afbeeldingen.

Alle heiligen vind je in de onovertroffen Sanctus-reeks van Jo Claes, Alfons Claes en Cathy Vincke, uitgegeven bij Davidsfonds.

Advertenties